NL · EN
  handleidingen / de MAZE

de MAZE

Het zelf-adresserende drietallige kennisnet: een plek voor elke uitspraak bestaat al vóór ze wordt geplaatst, berekend uit haar inhoud.

documentatie in vier lagen · maze.swarp.nl · Leiden, 12-9-2026

Dit is geen platte handleiding maar documentatie in vier lagen, voor vier lezers: wie het gebruikt, wie het idee wil begrijpen, wie het bouwt, en wie verder wil. Elke laag draagt een label dat zegt hoe lang hij meegaat — en bij de MAZE is dat onderscheid zelf de kern: het adres volgt uit de inhoud (blijvend), niet uit de vorm (die beweegt).

blijvendOverleeft een herbouw — het idee, de vijf regels, het model. Wie de MAZE opnieuw zou bouwen, leest dit als opdracht.
beweegt met de codeBeschrijft hoe het nú is gebouwd — de schermen, de kroon, de API. Dit kan verouderen.

Laag 1 — voor de gebruiker1Wat je ermee doet beweegt met de code

Stel een vraag. Op maze.swarp.nl vraag je iets in gewone taal. De MAZE rekent uit welk adres bij je vraag hoort en laat zien wat daar woont — mét de bron (de kwitantie) erbij. Hij antwoordt alleen uit wat er feitelijk is geplaatst.

Leeg is leeg — en dat betekent iets. Vindt de MAZE niets op een adres, dan verzint hij niets. Een lege plek is een open vraag: een plaats die bestaat maar nog geen bewoner heeft. Zo laat het net zien wat het nog níet weet — te zien op de ontdekkingen.

Loop rond. Vanaf een adres kun je grover, fijner, naar het tegendeel, of naar de buren. Elke stap die je zet wordt onthouden als een spoor — veelgelopen paden worden zichtbaar. Een adres schrijf je als waarde@diepte (bijvoorbeeld 820@9): een route van drietallige zetten (−1, 0, +1) van grof naar fijn.

Laag 2 — voor de denker2Het idee & de vijf regels blijvend

De MAZE is geen zoekmachine en geen database. Het is een net waarin elke uitspraak een adres krijgt dat uit haar eigen inhoud wordt berekend — en waarin gelijksoortige dingen daardoor vanzelf bij elkaar in de buurt komen te wonen.

Stel je een enorme kaartenbak voor waarin de plaats van een kaart niet door jou wordt gekozen maar door wat er op de kaart staat. Twee kaarten die over hetzelfde gaan, belanden bij elkaar — niet omdat iemand ze samen legde, maar omdat hun inhoud hetzelfde adres oplevert. De plaats bestaat vóór de bewoner: elk mogelijk feit heeft al een berekenbaar adres, ook als er nog niets staat.

De kern zijn vijf regels die nooit gebroken worden. Ze maken het net betrouwbaar en naverifieerbaar, en ze overleven elke herbouw:

  1. 1Het adres wordt uit de inhoud berekend, nooit uit de vorm van de beschrijving. Twee keer hetzelfde zeggen levert twee keer hetzelfde adres.
  2. 2Geen afsnijden. Geen cap, timeout of "optimalisatie" mag de keten inkorten. Vóór elke bulk-lading een spreidings-toets: een codeur die te vaak hetzelfde adres oplevert, is stuk.
  3. 3Eén poort. Een vraag en het materiaal gaan door precies dezelfde ingang. Wat een vraag adresseert, adresseert een feit op dezelfde manier.
  4. 4Tellers sturen niets. Hoe vaak iets is bezocht of geraadpleegd, verandert nooit het adres of wat er wordt opgehaald.
  5. 5Een adres wordt nooit herschreven. Verdieping verlengt de route; de prefix blijft. Wat eenmaal ergens woont, blijft daar.

Doordat het adres uit de inhoud volgt, is het net naverifieerbaar: iedereen kan het adres van een uitspraak zelf narekenen; er is geen autoriteit die bepaalt waar iets hoort. En daarom verzint de MAZE nooit inhoud, kort hij de keten nooit in, laat hij tellers het adres niet sturen, en herschrijft hij niets — dat zijn geen beperkingen maar de garanties zelf.

Laag 3 — voor de bouwer3Hoe het werkt — de naam-brug, de kroon & API

De naam-brug — hoe een vraag het juiste boek vindt blijvend

Een vraag noemt vaak een ding dat al in het net woont ("wat is democratie?"). Het adres van dat ding ís dan het adres van het antwoord. De naam-brug herkent zo'n naam — desnoods via een taalbrug (democratie → Democracy) — en gaat naar het huis van dat onderwerp. Dat is geen tweede ingang voor materiaal (regel 3 blijft): het is navigatie voor een vraag. De MAZE leest daar de bron en antwoordt met letterlijke, geverifieerde citaten; noemt de vraag niets wat het net kent, dan zegt hij dat eerlijk.

De kroon — de vraagkant, overal beweegt met de code

De volledige winkel van adressen is groot en woont op een schijf. Om de MAZE overal te kunnen bevragen, draagt hij een kroon: de bovenste, veelgelopen ringen van het net, klein genoeg om mee te reizen en alleen-lezen. Je kunt er vragen aan stellen; plaatsen kan alleen in de volledige winkel. Zo is de vraagkant altijd open, ook waar de hele schijf niet meekan.

De API beweegt met de code

De MAZE is er ook om door programma's en agenten bevraagd te worden. Elk antwoord draagt zijn kwitantie; adressen citeer je als v@d en link je als https://maze.swarp.nl/#v@d.

post /api/gesprek
Stel een vraag in gewone taal; het net antwoordt uitsluitend uit wat op adressen woont, en zegt eerlijk wanneer een gebied leeg is.
get /api/retrieve?v=&d=
Wat woont er op adres v@d — de bewoners met hun bron.
get /api/gesprek-samenhang?v=&d=
De omgeving van een adres: grover, fijner, tegendeel, buren, veelgelopen sporen.
get /api/ontdekkingen
De open vragen van de nachtelijke ontdek-lus, de groei en de scherpste lege plekken.
post /mcp
Model Context Protocol (voor agenten). Tools: vraag, zoek, adres, samenhang, open_vragen, laad, stem, verslag.