NL · EN
  handleidingen / de Doorgang

de Doorgang

open de Doorgang → maze.swarp.nl/doorgang

Het orgaan tussen spanning en adres: wat de MAZE afwacht, wat sloot met een terugkeer van buiten, en wat verviel.

documentatie in vier lagen · maze.swarp.nl/doorgang · Leiden, 13-9-2026

Dit is geen platte handleiding maar documentatie in vier lagen, voor vier lezers: wie het gebruikt, wie het idee wil begrijpen, wie het bouwt, en wie verder wil. Elke laag draagt een label dat zegt hoe lang hij meegaat.

blijvendOverleeft een herbouw — het idee, het model, de keuzes.
beweegt met de codeBeschrijft hoe het nú is gebouwd — routes, schermen, tijden. Dit kan verouderen.

Laag 1 — voor de gebruiker1Wat je ermee doet beweegt met de code

Op maze.swarp.nl/doorgang zie je drie kolommen:

  • Wat wacht — kandidaten: een wisseling van het marktweer, een open vraag van het net, een melding van een klant. Elk met twee poorten als trit (behoefte · vertrouwd) en de tijd tot sluiting en tot verval.
  • Wat sloot — kandidaten die na hun sluitingstijd een terugkeer van buiten kregen die hen bevestigde; ze zijn nu een adres in het net, klikbaar.
  • Wat verviel — kandidaten zonder terugkeer of zonder behoefte. Verval is rust, geen fout.

Daaronder de 0-trit (ontladingen die geen kandidaat werden, met reden) en de bouwtoetsen T1–T6, live. Wat je ermee kunt: zien of een alarm van Financial Weather stand hield vóór je erop handelt; zien welke vragen van het net een antwoord van buiten kregen en welke niet; en, als klant, een melding aanbieden die pas een zaak wordt als een tweede bron haar bevestigt.

Laag 2 — voor de denker2Het idee & de filosofie blijvend

Adres is bevroren topologie, spanning is dynamische toestand. De Doorgang is de overgang: zij beslist welke spanning adres wordt — en het antwoord is bijna altijd niet.

Cotterill (2001) las het zoogdierbrein als één machine met één uitgang, beweging, waarin elk onderdeel de doorgang naar die uitgang alleen voorwaardelijk toestaat. Twee toestemmingen moeten samenvallen: een snelle, gestuurd door behoefte (basale ganglia, amygdala), en een trage, gestuurd door vertrouwdheid — "what usually happens" (cerebellum). Er zijn twee drempels: boven de hoge drempel handeling, boven de lage drempel gedachte — een gesimuleerde omgang met de omgeving die niet naar buiten gaat. En de waakhond voorspelt: vóór een handeling simuleert het systeem haar uitkomst en vetoot bij een slechte prognose. De grote lus loopt door de omgeving; de kleinste organismen, de bacterie, hebben alleen één getal en één keuze, geen record van de context over de tijd.

Vacuum.Net geeft het kader: vier spanningsstanden (laden, vasthouden, ontladen, rust), de trit als register (+1 doorgang, 0 geen gebeurtenis, −1 tegengehouden), sluiting alleen door de buitenwereld, selectie door passendheid. Uit die twee samen volgt de machine:

  • De kandidaat is de lage drempel: vasthouden. Spanning die bestaat zonder adres te zijn, met verval naar rust.
  • De proeflanding is de waakhond: waar zou dit thuiskomen, zonder te schrijven. De terugkeer wordt later tegen die verwachting gehouden; alleen de afwijking laadt.
  • De behoefte-poort (snel) vraagt of het net of een kring hier nu om vraagt — een herhaald geraakt gat, een wisseling die de leen-appetijt verandert. Nabijheid alleen is geen behoefte.
  • De vertrouwdheidspoort (traag) vraagt of de terugkeer thuiskomt waar de kandidaat vandaan kwam. Zij kan pas oordelen als er een terugkeer ís.
  • De sonde is de efferentiekopie: wat het net zelf naar buiten stuurde (de zoekterm) blijft bij de kandidaat, zodat de terugkeer ertegen gehouden kan worden.
  • Sluiting alleen van buiten — een premisse van Vacuum.Net, niet van Cotterill (bij hem schrijft ook de gedachte geheugen). De binnenlus mag hier voorspellen, niet schrijven.
  • Tijd per laag: geen kandidaat sluit binnen de sluitingstijd van haar laag; na de vervaltijd is zij rust.

Financial Weather kent vandaag één getal en één keuze — bacterie-niveau, in Cotterills ladder. De Doorgang voegt het record van de context over de tijd toe: een alarm is pas een alarm als het stand hield. De ladder van Cotterill (bacterie → reflex → sensorische verwerker → reeksen → twee poorten met aandacht) is tegelijk de bouwvolgorde van de familie. Bronvergelijking en ontwerp: maze/bronvergelijking-cotterill.md, maze/ontwerp-doorgang.md.

Laag 3 — voor de bouwer3Hoe het werkt — lagen, poorten & API

De stroom blijvend

ontlading → nieuwheid → kandidaat [wacht]  ─ proeflanding (verwachting)
                                          ─ poort behoefte  (+1 / −1, bij intake)
                                          ─ poort vertrouwd (+1 / −1, bij terugkeer; 0 = nog geen)
                                          ─ terugkeer van buiten, ná de sluitingstijd
      beide +1 → adres door de bestaande poort (generatie 1 én 2)
      anders   → verval = rust (logboek blijft)

Alles wat binnenkomt staat in het logboek dg_ontlading, ook wat geen kandidaat werd (trit 0, met reden). Kandidaten staan in dg_kandidaat; de lagen met hun tijden in dg_laag, bevroren bij eerste start zoals de consent-parameters van een kring. Sluiten schrijft via plaatsMateriaal (generatie 1: de poort of de veldsignatuur, zoals de bestaande lussen) en zetAdressen2 (generatie 2); de kandidaat blijft als geschiedenis staan met haar adres. Niets wordt herschreven. Staat het antwoord-artikel al in het net (encoder-laag), dan sluit de Doorgang op dát bestaande adres (thuiskomst, reden "al in het net") en plaatst niets tweemaal — les 15-9: "Earl of Carlisle" had een één-zins-samenvatting waar de veldsignatuur leeg op bleef, maar het artikel stond er al. Een gehouden kandidaat draagt zijn reden ("gehouden: …") zodat de pagina toont waarom hij wacht.

De lagen en de lezers beweegt met de code

encoder — sluiting 24 u, verval 7 d

Open vragen van de ontdek-lus (denk:vraag) met een kandidaat-bron. Sonde = de zoekterm die het net stuurde. Nieuwheid: komt de vraag al met cos ≥ 0,6 thuis bij een bewoner, dan is het geen gat. Behoefte +1 bij een gat dat ≥ 2× geraakt is. Terugkeer: de samenvatting van de kandidaat-bron (Wikipedia); vertrouwd +1 als het antwoord met cos ≥ 0,32 thuiskomt bij de bronnamen van de vraag (ouders, context). Sluiten plaatst het antwoord als enwiki-materiaal met gronden.antwoord_op en doorgang, en zet beantwoord op de vraag. De oude antwoord-lus schreef zonder poorten; die is hiermee vervangen.

weather-dag — sluiting 24 u, verval 3 d

Wisselingen en ontladingskansen uit weer.swarp.nl/api/signalen, elk uur gelezen; de metingen zelf zijn geen ontlading. Nieuwheid: een toestand die binnen de sluitingstijd al bevestigd was, is flikkering. Behoefte +1 als de wissel de leen-appetijt van een kring verandert (kalm/licht = ruim, onrustig = behoedzaam, turbulent/storm = terughoudend) of als een ontladingskans boven haar basiskans ligt. Terugkeer: na 24 u leest de Doorgang /api/status; houdt de toestand stand, dan vertrouwd +1 en sluiting als materiaal doorgang:weather. De Financial Weather-code zelf is onaangeraakt.

weather-jaar — sluiting 30 d, verval 90 d

De richting van het ondernemingsklimaat per land (signaal richting). Behoefte +1 bij |richting| ≥ 10. Terugkeer: het label van het klimaat na 30 dagen.

leefomgeving — sluiting 3 d, verval 30 d

Meldingen via /api/doorgang/melding (de Signaalpoort van de klant; behoefte +1, de melding ís de behoefte). Terugkeer via /api/doorgang/terugkeer: een tweede, onafhankelijke bron of een bevestiging van een bewoner; vertrouwd +1 als zij met cos ≥ 0,32 hetzelfde zegt. Eigen uitvoer van het net of taalmodeltekst sluit nooit. De eerste klant en het klantgetal (T5) staan open.

kring — sluiting 7 d, verval 14 d

De laag bestaat; een lezer van de bank (de signatuur van de drie getallen, achter de vouw, nooit per lid) is nog niet gebouwd.

De API beweegt met de code

get /doorgang
De pagina (NL/EN).
get /api/doorgang
Het overzicht: lagen met tellingen, wat wacht/sloot/verviel, de 0-trit, de toetsen. 5 min gecachet.
get /api/doorgang/lagen
De lagen en hun tijden zoals in de code.
get /api/doorgang/toets
De bouwtoetsen T1–T6, live berekend.
post /api/doorgang/tik
De volle tik (Financial Weather-lezer, encoder-lezer, terugkeer-lus). Beheersleutel X-Maze-Sleutel. Draait ook elke nacht in de denk-tik; de Financial Weather-lezer elk uur.
post /api/doorgang/melding
Een melding als kandidaat: {laag, inhoud, verwijzing, bron, bronsoort, sonde}. Beheersleutel. Idempotent op inhoud.
post /api/doorgang/terugkeer
Een terugkeer van buiten voor een kandidaat: {id, inhoud, bron, url}. Beheersleutel. Sluit alleen na de sluitingstijd (T4).

De bouwtoetsen blijvend

  • T1 zelfsluiting — gesloten encoder-kandidaten komen thuis bij hun bron (cos ≥ 0,25 tot de bronnamen); basislijn 0/40.
  • T2 vals adresseren — het aandeel vervallen per laag wordt gerapporteerd, niet weggewerkt.
  • T2b de waakhond — de afwijking verwachting↔terugkeer, gesloten tegenover vervallen; is ze niet nauwer, dan voorspelt de proeflanding niets.
  • T3 de brug — Financial Weather-wisselingen die gekwiteerd adres werden, per week; basislijn 0.
  • T4 tijd — geen kandidaat sluit binnen de sluitingstijd van haar laag (harde regel, geteld).
  • T5 de klant — bevestigingsgraad signaal → zaak; met de klant af te spreken.
  • T6 valse alarmen — wisselingen ontvangen tegenover bevestigd (weather-dag, 7 dagen).

Toets van de handleiding zelf: node maze/handleiding-drift.mjs eist dat elke route hierboven in NL én EN staat.